Waarom zijn dagen korter in de winter?

Waarom zijn dagen korter in de winter?

In de winter lijkt het alsof de dag nauwelijks begonnen is voordat het alweer donker wordt. Veel mensen vragen zich af waarom dit elk jaar opnieuw gebeurt. Het antwoord ligt niet bij het weer, maar bij de manier waarop de aarde door de ruimte beweegt en hoe zij ten opzichte van de zon staat.

De aarde draait schuin om de zon

Een veelgemaakte misvatting is dat het in de winter kouder is en de dagen korter zijn omdat de aarde verder van de zon staat. Dat is niet waar. De echte reden is dat de aardas schuin staat. De aarde helt ongeveer 23,5 graden ten opzichte van haar baan om de zon.

Door deze schuine stand wordt gedurende het jaar telkens een ander deel van de aarde meer naar de zon toe gekanteld. Dit zorgt voor de afwisseling van seizoenen én voor het verschil in daglengte.

Wat gebeurt er precies in de winter?

Tijdens de winter op het noordelijk halfrond, waar Nederland ligt, is dit deel van de aarde van de zon af gekanteld. Hierdoor valt het zonlicht onder een lagere hoek op het aardoppervlak en staat de zon lager aan de hemel.

Omdat de zon lager staat, komt ze later op en gaat ze eerder onder. Het gevolg is dat de periode waarin het licht is, korter wordt. Dit is de belangrijkste reden waarom dagen in de winter korter zijn dan in de zomer.

De invloed van de zonnebaan

De zon volgt elke dag een boog langs de hemel. In de zomer is deze boog hoog en lang, waardoor de zon veel uren zichtbaar is. In de winter is deze boog laag en kort. Soms lijkt het zelfs alsof de zon nauwelijks boven de horizon uitkomt.

Doordat de zon in de winter een kortere weg aflegt langs de hemel, is ze minder lang zichtbaar. Dat vertaalt zich direct in kortere dagen en langere nachten.

Waarom is dit effect sterker in Nederland?

Nederland ligt relatief ver van de evenaar. Hoe verder je van de evenaar af woont, hoe groter het verschil in daglengte tussen zomer en winter. Rond de evenaar zijn de dagen het hele jaar door bijna even lang.

In Nederland kan het verschil oplopen tot meer dan acht uur. Op de kortste dag, rond 21 december, duurt de dag slechts ongeveer acht uur. In de zomer kan dit oplopen tot meer dan zestien uur daglicht.

De kortste dag van het jaar

De kortste dag van het jaar noemen we de winterzonnewende. Deze vindt meestal plaats op 21 december. Op deze dag staat de zon het laagst aan de hemel en is de dag het kortst.

Na de winterzonnewende worden de dagen weer langzaam langer. Dit gaat in het begin nauwelijks merkbaar, maar vanaf januari is het verschil steeds duidelijker te zien.

Heeft het weer invloed op de daglengte?

Hoewel het in de winter vaak bewolkt en grijs is, heeft het weer geen invloed op hoelang een dag duurt. Ook op een zonnige winterdag blijft de dag kort. De lengte van de dag wordt uitsluitend bepaald door de stand van de aarde ten opzichte van de zon.

Bewolking kan het wel donkerder laten lijken, waardoor het gevoel ontstaat dat de dag nóg korter is dan hij in werkelijkheid is.

Waarom voelen korte dagen zo zwaar?

Veel mensen ervaren korte winterdagen als somber of vermoeiend. Dat komt doordat daglicht invloed heeft op onze biologische klok en de aanmaak van hormonen zoals melatonine en serotonine.

Minder daglicht kan zorgen voor een lagere energie, sombere gevoelens en een verstoord slaapritme. Dit verklaart waarom sommige mensen last hebben van een winterdip.

Waarom worden dagen in de zomer weer langer?

Na de winter kantelt het noordelijk halfrond langzaam weer richting de zon. Hierdoor komt de zon eerder op en gaat ze later onder. De zonnebaan wordt hoger en langer, wat resulteert in langere dagen en kortere nachten.

Dit proces gaat door tot de zomerzonnewende, rond 21 juni. Dan is de dag het langst en de nacht het kortst.

Conclusie: waarom zijn dagen korter in de winter?

Dagen zijn korter in de winter doordat de aardas schuin staat en het noordelijk halfrond dan van de zon af gekanteld is. Hierdoor staat de zon lager aan de hemel, komt ze later op en gaat ze eerder onder.

Het heeft dus niets te maken met afstand tot de zon, maar alles met de stand van de aarde. Elk jaar volgt dit vaste patroon, waardoor korte winterdagen en lange zomerdagen onlosmakelijk bij onze seizoenen horen.